Czarna pszczoła wraca do Polski. Co musisz wiedzieć?

Zadrzechnia fioletowa znowu lata nad Polską! Po dekadach nieobecności czarna pszczoła powraca do naszych parków i ogrodów, i budzi zachwyt przyrodników.

Po latach nieobecności w polskiej faunie czarna pszczoła – zwana też zadrzechnią – ponownie pojawia się w naszym krajobrazie. Ostatnie obserwacje w Roztoczu potwierdzają, że ta imponująca, niebieskofioletowa pszczoła powraca, symbolizując zmiany klimatyczne i sukces ochrony przyrody.

Kim jest czarna pszczoła?

Czarna pszczoła to potoczna nazwa gatunków takich jak zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea) i czarnoroga (X. valga). To duże owady, sięgające wielu centymetrów (nawet do 3–3,5 cm), o masywnej budowie przypominającej trzmiela, ale z gładkim, metalicznie czarnym ciałem i połyskującymi skrzydłami. Zwykle prowadzą samotniczy tryb życia – nie zakładają uli, lecz drążą korytarze w martwym drewnie, gdzie składają jaja i gromadzą pokarm dla larw.

Przez dekady uważano je za wymarłe w Polsce – ostatnie obserwacje sięgają lat 30. XX wieku. Od 2014 r. są objęte ścisłą ochroną i znajdują się w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt.

Powrót do Polski

8 czerwca 2025 r. media poinformowały, że w Rezerwacie Florianka w Roztoczańskim Parku Narodowym odnotowano żyjącą czarną pszczołę. To pierwsze udokumentowane stwierdzenie tego owada w regionie, choć wcześniej zauważono go m.in. w Białowieży, Bieszczadach, Ojcowskim Parku i na uniwersyteckim kampusie we Wrocławiu.

Entomolodzy zauważają, że to zjawisko nie tyle bezprecedensowe, co konsekwencja zmieniającego się klimatu, przywracania martwych drzew do środowiska niezbędnych do gniazdowania oraz reaktywacji łąk o bogatej florze.

Dlaczego powrót jest znaczący?

1. Indykator zdrowego ekosystemu – pojawienie się czarnej pszczoły oznacza, że lasy odzyskują martwe drewno, a łąki są bogate w nektar – to dobre warunki dla wielu gatunków owadów.
2. Efekt zmian klimatycznych – zadrzechnie są ciepłolubne i wcześniej ograniczone do południa Europy. Ich migracja na północ wskazuje, że nasz klimat się ociepla.
3. Ochrona gatunku – powrót do kraju to dowód, że działania związane z ochroną siedlisk – pozostawianie martwego drewna, ochrona łąk – przynoszą wymierne rezultaty.

Biologia i rola w przyrodzie

Te pszczoły zapylają liczne gatunki roślin, takich jak bobik, wyka, żmijowiec, szałwie polne, glicynię, koniczynę, groszek pachnący i wiele innych. Owad samotniczy nie produkuje miodu, ale z racji swojej wielkości i zdolności zapylających ma ogromne znaczenie dla różnorodności flory.

Buduje gniazda w suchym drewnie, drążąc korytarze. Warto tworzyć przestrzenie, które takie owady lubią – np. pozostawiając fragmenty obumierających konarów, co jest także pożyteczne dla innych bezkręgowców.

Czy czarna pszczoła jest groźna?

Nie, nie jest agresywna. Samice mogą się bronić żądłem tylko w pobliżu gniazda, ale sama obecność owada nie stanowi zagrożenia. Niezbędna jest jednak ostrożność przy martwych drzewach – są dla niej miejscem rozmnażania.

Owady te są płochliwe i szybkie – ekspert radzi, by lepiej filmować niż próbować usuwać z gniazda, co może prowadzić do bójki.

Jak możesz pomóc czarnej pszczole?

• Pozostaw fragmenty martwego drewna – ich korytarze i gniazda budują się w próchniejących pędach.
• Siej rośliny miododajne – żmijowiec, szałwie, koniczyna, groszek. Ich obecność zachęca owady do osiedlenia się.
• Nie niszcz schronień – nawet gdy nie widać pszczół, gniazda mogą być zajęte przez kolejne pokolenia.
• Uważaj przy robocie – nie niszcz przypadkowo korytarzy.
• Obserwuj i zgłaszaj – jeśli zobaczysz czarną pszczołę w Polsce, zrób zdjęcie/film i zgłoś ją wraz z lokalizacją do organizacji przyrodniczej, na przykład do Stowarzyszenia Natura i Człowiek.

Co dalej? Nadzieja na odbudowę populacji

Jak podkreślają biologowie, Polska może stać się północną granicą ekspansji tych pszczół. Regionalne programy ochrony przyrody, np. w woj. śląskim, planują działania wspierające te i pokrewne gatunki. Łąki, pozostawione drewno, ochrona siedlisk to kluczowe aspekty tej strategii.

Powrót czarnej pszczoły do Polski to świetna wiadomość – świadczy o odporności i odnowie naszych ekosystemów. Nie tylko zadrzechnia zyska nowego przystanku wędrówki, ale i natura z naszych działań ochronnych. To okazja, by docenić długofalową wartość pozostawionych drzew, zróżnicowane kwietne łąki i prostą obserwację natury — bo większość z nas może stać się strażnikiem tych imponujących owadów.

Może Cię zainteresować: Zauważyłeś rój pszczół na działce? Sprawdź, co zrobić!

Źródło zdjęć: Adobe Stock